Anyoru za yulenti mun amitu wi chumun simbe chu fansa. Amitu ye janja wiva. Reza ai zen azachu na simbe.

Umomi la Ukarainan jarim joshi eno zachu yanyo. Til za zanya kum simbe nuchi amitu. Shau al tengi kubas amomitu wiva. La tiro wau sisi lo, al momitu nishule tato 70.

Nong hen jevu wau. Al za joshi wau sanen varu tachu a1850 la anyoru na Kiriman. Esto tau al jantaushi joshi. Zaya kwi tom chauren ai sin tunti. Til wan shi kope esto ya tengi lanu aya chu fansa wan shi pedu.

Achu

Ujono zayun senjovo na sempe na ubu yu kwi hai tauku tiro 4.500 la Masaran na Kwita. Zeto na azayun ahoi. Tonyunze en jombe chu senjovo wechu Sunsonayan.

Aye ke munjebo ashi Masaran na Kwita tom janjato koile wamwa shai chu aukwara chu kwalanyo siwi na sai. Ya kwasa atoje en za ayom yunga ai ahenje torim  asai ai kotanyo la janjato sun ye.

Shiren wau pau ujono zaya hen eno weyun kwita na yunga. Areyun na kwitayajono totanka en sinan sun kwi bambolu tauku tiro dua.

Achu

Ujono na Savaichan jarim avo tunjanja. Avo tengi dinkiron hunchomus jampo rechi. Avo tore ze ata.

Avo bole sopea hai. Yunyo munten avo dinkiron za din na anin, hunchomus ai aso mula humus ai shushum siwi. Tonto jamau kivo yin siwi lo, ya tengi jando shesadu le cham. Aye mula rechi re.

Eta avo tore kwambe, al tengi za ya jando. Shai al tengi muraza hunchomus bo audo la deta eom za ya  tila audo jam tingo ya chum hunchomus chu musko. 

Achu

Tuvaluan punan sinsi na solan la Wamwaso. Upunan 12.000 dora lai. Wanso rora kwambe lai, ai angi na finso la tomwen la Yula.

Tonto achucho na mus na sheshando kura tomwi le ige tauto lo, al jeku melembe 95 chu tidola Funafutih na Tuvaluan denu owende la abas na meltiro. Ya ten lai denu tendorang kuvi shi la a2050.

Chumunye lo, unyo jankuri tos ata yunyo denu leleng an tai. Vurenyo be al pau mauko jareshi ipunan denu lara leleng an chu yasa. Mau lo, punyo sss luko ya tuska Utuvaluan 280 tos tiro tengi pauza tunsho na tanyo lai tos Ostorelan.

Achu

Tos tato na kwa tabo tiro jom lo, al jamil basano bambo Eriteran ai Ichopan. Aye tom la dola Zalambesah. Yunga nentoza kwala ai dondai "kuriju kwita, om jando deta nen tunti tau."

Tachu a2020 lo al kai basano bambo Ichopan al Eriteran chumun ihiju na nyonoka. Uvanyo nong tengi yunde noyom tabo tanyo kwambe wau chumunye.

Nong punchu atomil, esto achu ka en koinyo lashi na punan son yo kelu ato.

Achu

Punyo na Keralan baska en ya tim kwando la sinan munto kenoko fe juvo. Ambe na kenoko kwanya na Zumbah. Zumbah auron na sefi ai senji.

Kekwe na Isalam ai Idaramah wonka al kwanya na Zumba. Yunyo ka en yanyo nong tongo iwenje ai ijanjasa na Baratan chumun simbu ai simwana senji fafau noyom. Mau kaka kwanya "aboru na janjato".

Punyo nonke mong abaska. Yunyo ka en ya nong tinti al sosko nampuno nubo amukwan.

Achu

Ainunyo dora la Nihonan deche meltiro na 12. La a1870 lo, yunga 15.000 weka Ainuka. Tau lo, tente umel siwi tengi weka yuka.

Tabo ata bambo sinta sun lo, punyo na Nihonan tusunka al ka Ainuka la kwando. Aye ambe na noren na munshi unyo yo na solan na Nihonan.

Esto la a2019 lo Nihonan joza Ainunyo shi unyo chubo ai tokan siwi keja waihai Ainuka. Al za jorenyo na achoko na auhim shi atoka oka kwanku sadojea. Jorenyo kwi le rio 300 deche a400. Okwanku sadojea tau eno wenke uweka chulu. 

Wainu siwi tau munku kwantono na Ainuka. Yunyo jeho en uwi tomwi kwan yuka na unyo na yulonyo ai tom loile eno yuka haira.

Achu

Tiyundo na Areketirih (Arcetri) la Italan. Areketirih dola sin lu Firenzeh. Ya fafau ado naita na Galileoh.

Utilanjono yunyo kan la tiyundo chele totan na uhai la chinintira yin. Tira wau nai dinayo 124 chu Yula. Senka na tira K2-18b.

Yunyo nyocho akejo ya totanka uhai la tira. Akejo munyun laitan na vombeva be ula gejo jampo yanyo la Yula. Ilaula na vombeva ye totanka wamwaso lai ai sopea hai bo yanyo.

Achu 1
Achu 2

Ujono pau kil senjo ya tente leke tos atorim na aka bambo yunga. Senka na senjo NOVA1. 

Kil yunyo le senjo lo muhim aka yinshi chu kil leleng ya. Auhim be yunyo muhim yanyo wiva tunti auhim na kil janjasa. Aka na senjo osano le awishile ai jisa wi tunti.

Uneandartal ai uyushi yin siwi nong le senjo wau. Al jeke senjo mun nenku tabo apaucho na yunga taushi.

Achu

La a1847 lo, nyoshinyo Chahata him tos tinkito la Airan. Yunyo kwara Dolar 170 munu Airinyo. Hoile tikuti awau chumun Chahatanyo chauku haira achukum opomun ya jamia uwi.

Tabo wamwanyomi na kintingumi la a2020 lo, nyoshinyo Airi noyono ketan na tauku meltiro sun. Melembe 25% fafau chu leopa tos kwalanyo na Chahata be Wairan nempa.

La Airan al nong monjo ketan na Chahatinyo. Deche nintau nyoshinyo sun yo mumwe ava na istu. Wairan  mawi jarati jewaido tos Chahatanyo.

Achu