Titonyo la anyombe na Baratan la tonyin. Al jeku shanshato denu tomwi lai. 

Isham wen mun isemi zen. Ya mun ambe chu finsongu tonsi bo banso. Finsongu lembeva kungi. Isivi tengi mun denjeto, azeo na jeje, mizon ai amia.

Baratan nong janyoko ato na isivi na finsongu, esto yunkule en ya to wito tio la manyo sham na sonta. Omiva unaita tikuti.

Eta isham tomwen la Yula kwambe, ato na isemi mau tengi tomwi. 

Achu

La a1964 lo, wana na Hangukan be ubu kemun ponjai. Wana wairu yulo. Yu randun sunu ambe chu loilo na uderu.

Urenka fonka wana nubo fondo tabo maro nini lebo itachi na tiro sun. Uderu pauza afonka otachi le maro vai, afonka sin tunti ana tovu...

Tachu tai, wana kemun mong arenka. Tau lo, ze tiro vainini, al munto renkato hen. Rerenku yau wana ai soi renkanyo mong arenka kuto. 

Al jeku amofonka kwambe la Sastanini.
​​
Achu

Nubaito na tipi to wito la Kwalan na Nino. Upunan nong tengi rava ya. Sito lo laulang tipi tabo rio vai.

Melembe 80 chu tipi la Punan be al za pisol mula. Nimpinum terava, esto zapa wi yanyo. Upale sisi tengi paza. Esto lo, ponyo kwa henje ashi mule tipi poza na banyongi shai. Yunyo lapau nimpinum poza.

Talakwe weron nimpinum, sayontal ai tipisu ya mura tipi tos sinta nin nong dindi tai. Vanyo, upodo, ponyo yin, uyo shai tengi rava tipi.

Achu

La a 2018 al jando sindola hen. Sindola la Suran na Mano. Senka na sindola Sinwar. Ya kaya na Kuruduka ya kano Ala na wana.

Al jando sindolo tos wana chumun yunyo janja tovu na anyoru ai rusa na vado. Sindola le ado 30. Tus wana ai ben sisi dora lai. Tim simbu nuchi eta dova. Vanyo 20 dora la sindola. Lai kwando, binzudo ai sayan. 

Wana na sindola kan la ninta ai la manta lo yunyo jika ai senji. Ju shi yulonyo namil leleng akoi eom renya na vajanja.

Achu

Mahareban janten jansi akanka na ben la punan. Aye zeto na noren amwiva be punyo munku.

Winyombe na ben yunyo kanka lo dora la sayanyo ai umbe na vanyo le angi hu na amukwan. Mau lo, ben wi yunyo kanka mondembe kwando. Shai taro wawai.

Chumun adonza na punyo Melembe 1,6 sisi chu ben na Mahareban yo kanka ai melembe 80 chu yunyo le tiro 16 eom naita tunti.

Achu

Airan kemun jansi achucho na mus na sheshando. Eye lai janten za melembe sun jansi achucho, nong denu deche chela. Chela atonsi na melembe 51 la a2030.

Airan janten jansi achucho na asai ai anujau, esto achucho na shanukwe na audo tomwi za melembe 5,6.

Lai jansi achucho tos tiro zenusa yem. Angi na chucho za melembe 11 tonsi tonto mashun a2005. La a2025 lo, tim lai za melembe nini maushi jansi achucho.

Achu

Ponyo hen na Lituan la jarim talakwe na tilan. Yunyo saka talakwe shi "genuno na yun na aujo". Ya za londino java Yula ai manya.

Al keju za talakwe joka manya. Ya shi pino tenyunung na kweva. Ya ge ai van tunti ai le izage wi tunti chogon. Al mau tengi za ya jando talakwe na wairu.

Talakwe vavang na londino na noyun tos manya be mau al jarim lu talakwe na londino. Ronan na Panan za apa leo ponyo. 

Achu

Wonka sasai na lanki la Italan. Saiki na yunyo be une jambayo. Une janjang une wau. Yunyo foyane.

Foyane nong janja dora la Italan, esto tau lo yunyo nuku zondo la sinan ye chumun sonto la Espanyan, ala yunyo kuye zondo lai.

Foyane bo aso naibong na sayan na lanki za vuvu momol peleng, sopea ai udi eno kiza. Shau lo yunyo jambayo kenong bempe na lanki.

Achu

Ausatu na Rapanuyan omembe layo la solan. Chufa na Urapanuyan taushi za adu na dusola jam yanyo. Mwe ai gepyu wi adu ye. Tihum ai tiso jambaisa wi tomwi ausatu.

Urapanuyan taushi kemun ramun atunza wau na janjanyo na solan. Jam ausaha yenodau, kele azia na avo ai kura shai.

Ausatu na Rapanuyan kum nunayun wi denu solan. Aye amun mausi eno kemun ramun yanyo.

Achu

Anyoru za yulenti mun amitu wi chumun simbe chu fansa. Amitu ye janja wiva. Reza ai zen azachu na simbe.

Umomi la Ukarainan jarim joshi eno zachu yanyo. Til za zanya kum simbe nuchi amitu. Shau al tengi kubas amomitu wiva. La tiro wau sisi lo, al momitu nishule tato 70.

Nong hen jevu wau. Al za joshi wau sanen varu tachu a1850 la anyoru na Kiriman. Esto tau al jantaushi joshi. Zaya kwi tom chauren ai sin tunti. Til wan shi kope esto ya tengi lanu aya chu fansa wan shi pedu.

Achu